фаъол

фаъол: active

Каждум, асосан, шабона фаъол аст.
A scorpion is mainly active at night.
Модарам дар соҳаи сиёсат фаъол аст.
My mother is active in politics.

Bonus:
Synonyms: серҳаракат, чаққон

фаъолият: activity, action
фаъолона: actively

металлҳои фаъол: active metals (chemistry)

аврупоӣ

аврупоӣ: European

Дар қисми аврупоии Русия зичии аҳолӣ дар 1 километри мураббаъ 26 нафар мебошад.
In the European section of Russia the population density is 26 people per square kilometre.
Баҳрнаварди нахустини аврупоӣ, ки бо роҳи ғарбӣ ба Ҳиндустон сафар намуд, Христофор Колумб буд.
The first European mariner who traveled on the western route to India, was Christopher Columbus.

Bonus:
Аврупо: Europe

Adding the letter ӣ changes Europe (a noun) to European (an adjective).

Африқо: Africa
Африқоӣ: African
Амрико: America
Амрикоӣ: American
Австралия: Australia
Австралиягӣ: Australian
Осиё: Asia
Осиёӣ, Осиёгӣ: Asian

сурх

сурх: red

Нилуфар дуто себи сурх канда, якто ба ман доду яктоашро худаш гирифт.
Nilufar picked two red apples; she gave one to me and took one for herself.
Шомгоҳон шумо мегӯед: “Ҳаво хуб мешавад, чунки осмон сурх аст”.
In the evening you say, “The weather will be good, because the sky is red”.

Bonus:
сур-сурх: bright red

ҳуҷайраҳои сурхи хун: red blood cells
қаламфури сурх: red pepper
сурх кардан: to brown, (as when frying meat or baking bread)
сурх шудан: to turn red, to be embarrassed: to turn brown (when cooking)

You can see more colour words here: Word of the Day, tag: colour

You can learn more colour words at Decks (formerly Memrise) here: Tajik Colours. The site is free to use, but you have to sign in.

каб-кабуд

каб-кабуд: bright blue

Хоҳарам мӯйи дароз ва чашмони каб-кабуд дорад.
My sister has long hair and bright blue eyes.
Самад аз хунукӣ меларзид ва лабонаш каб-кабуд буданд.
Samad was shivering from the cold and his lips were bright blue.

Bonus:
You can also translate this as “very blue” or “deep blue”.

кабуд: blue

In Tajik when you repeat a word, or a part of a word, it accentuates the meaning of the word. Here are some more examples –
сап-сафед: very white, bright white
сип-сиёҳ: very black, the blackest black
суп-сурх: very red, bright red
заб-зард: very yellow, bright yellow
каппа-калон: very big
тип-торик: very dark
наппа-нав: brand new

Do you have another example? Leave it in the comments.

In Tajik, the plural ending for inanimate (non-living) nouns is ҳо, but there are exceptions. The plural ending for animate (living) nouns is он, and body parts that occur in pairs can also take that ending, as shown in the two example sentences.
чашмон: eyes
лабон: lips

оҳанин

оҳанин: iron (adj.)

Ин дарвозаи оҳанин аст.
This is an iron gate.a
Дар Осиёи Миёна, дар асри якум, шамшерҳои дарози дудамаи оҳанин истифода мебурданд.
In Central Asia, in the first century, they used long double-edged iron swords.

Bonus:
оҳан: iron (noun)

You can add the suffix ин to some nouns to make them into adjectives –
санг: stone
сангин: stone (adj.), stony
ранг: colour
рангин: colourful
чирк: dirt
чиркин: dirty
чӯб: wood
чӯбин: wooden
мармар: marble
мармарин: marble (adj.), made of marble

қафаси оҳанин: iron cage
асои оҳанин: iron rod
мушти оҳани: iron fist

хуб

хуб: good

Вай ҳақиқатан зиндагии хуб дорад.
He truly has a good life.
Ҳар дарахте ки меваи хуб наоварад, бурида ва ба оташ партофта мешавад.
Every tree that does not produce good fruit will be cut down and thrown in the fire.

Bonus:
Synonyms: нағз, нек
Antonym: бад

хубтар: better
хубтарин: best
хубӣ: goodness

..

қутбӣ

қутбӣ: polar

Қариб ҳафтод фойзи оби ширин дар пиряхҳои қутбӣ ва пиряхҳои кӯҳӣ воқеъ гардидаанд.
Nearly seventy percent of the fresh water is located in the polar glaciers and mountain glaciers.
Дар минтақаи Қутби Шимолӣ шаби қутбӣ то шаш моҳ давом мекунад.
In the region of the North Pole the polar night lasts six months.

Bonus:
қутб: pole

Add the suffix ӣ to the noun қутб (pole) to form the adjective қутбӣ (polar).

Ситораи Қутбӣ: pole star (North star)
рӯбоҳи қутбӣ: polar fox, Arctic fox

зеризаминӣ

зеризаминӣ: underground

Обҳои зеризаминӣ барои нӯшокӣ ва обёрӣ истифода мебаранд.
They use underground water for drinking and irrigation.
Сарватҳои зеризаминии металлӣ асосан дар Тоҷикистони Шимолӣ ва Марказӣ мавҷуданд.
Underground metallic resources exist mainly in North and Central Tajikistan.

Bonus:
роҳи оҳани зеризаминӣ: underground railway; subway
чашмаҳои зеризаминӣ: underground springs
гузаргоҳи зеризаминӣ: underground walkway; underpass

гарм

гарм: warm, hot

Корду тахтачаҳоро бо оби гарм нағз шустан лозим аст.
It is necessary to wash the knives and cutting boards well with hot water.
Дар мамлакатҳои иқлимаш гарму хушк оби дарёҳо барои обёрӣ сарф мешавад.
In countries where the climate is warm and dry water from rivers is used for irrigation.

Bonus:
Opposite: сард, хунук (cold)

ҳавои гарм: warm weather
хӯроки гарм: hot food, hot meal
гарм кардан: to heat
гарм шудан: to get hot
нони гарм: hot bread, fresh bread

Notice in the first sentence that there is no plural ending on knives. When two or more plural nouns are listed in Tajik, the plural ending only has to go on the last item in the list.

бой

бой: abundant, bountiful

Олами ҳайвоноти ҷангалҳои Амрикои Ҷанубӣ бою гуногун аст.
The animal life in the jungles of South America is bountiful and varied.
Обҳои Антарктида аз плактон бойанд, ки барои кит манбаи хӯрок мебошанд.
The waters of the Antarctic are abundant with plankton, which are a source of food for the whale.

Bonus:
олами ҳайвонот: animal kingdom

When the word бой is connected to у (and), the letter й is dropped. This is the same with all words ending with ой.
лой: mud
лою об: mud and water
чой: tea
чою нон: tea and bread
пой: foot
пою даст: foot and hand

Just as in English, the word бой, often translated as “rich”, has many meanings. It can mean “wealthy”, “diverse”, “vibrant”.
одами бой: rich (wealthy) person
Театри халқии тоҷик таърихи бою рангин дорад.The Tajik national theatre has a rich (vibrant) and colourful history.