кӯҳӣ

кӯҳӣ: mountainous, mountain (adj.)

Тоҷикистон кишвари кӯҳӣ буда, дар ҷанубу шарқи Осиёи Марказӣ воқеъ гардидааст.
Tajikistan is a mountainous country that is located in the south and east of Central Asia.
Бегоҳ ҳаво салқин мешавад ва дар водиҳо боди кӯҳӣ мевазад.
In the evening the weather is cool and in the valleys a mountain wind blows.

Bonus:
When you add the letter ӣ to a noun, it becomes an adjective.
кӯҳ: mountain
кӯҳӣ: mountainous, mountain (adj.)

паланги кӯҳӣ: mountain leopard
бузи кӯҳӣ: mountain goat
минтакаҳои кӯҳӣ: mountainous regions

даҳ

даҳ: ten

Онҳо даҳ дона китоб оварданд.
They brought ten books.
Дарс соати даҳ тамом мешавад.
The lesson ends at ten 0’clock.

Bonus:
Learn the numbers from 1 to 100 on this Tajik Wikipedia page: Шумораҳои ҳисобӣ

The word дона (unit, piece) is a special word, called a classifier, that is used with numbers. Classifiers are often left out when translating into English. Read more about how to use them in this post – дона.

об

об: water

Оби дарёи Вахш аз кӯҳҳои Помир меояд.
The water of the Vakhsh River comes from the Pamir mountains.
Як чашма наметавонад оби шӯр ва ширин диҳад.
A spring can’t give both salty water and fresh water.

Bonus:
оби ширин: fresh water
оби шӯр: salt water
оби равон: running water
об шудан: to melt

To use об as an adjective add the letter ӣ.
обӣ: water (adj.)
мори обӣ: water snake

фишори хун

фишори хун: blood pressure

Дар ҷаҳон аз фишори баланди хун зиёда аз як миллиард нафар азият мекашанд.
Around the world more than one billion people suffer from high blood pressure.
Бисёр меваҷот ҳамчун ғизои шифобахш барои табобати бемориҳои ҷигар, фишори хун ва ғайраҳо истифода бурда мешавад.
Many fruits are used as healing food for treating illnesses of the liver, blood pressure etc.

Bonus:
фишор: pressure
хун: blood
фишори баланди хун: high blood pressure
фишори пасти хун: low blood pressure
санҷиши фишори хун: blood pressure check, blood pressure test

You can study other medical words on quizlet: Medical flash cards

кӯҳнавард

кӯҳнавард: mountaineer, alpinist

Се нафар рафикони мо кӯҳнавард мебошанд.
Three friends of ours are mountaineers.
Қуллаи Исмоили Сомониро соли 1933 кӯҳнаварди шӯравӣ Е.Абалаков фатҳ намудааст.
In 1933 the Soviet mountaineer E. Abalakov conquered peak Ismoil Somoni.

Bonus:
Synonyms: кӯҳгард, кӯҳпаймо

кӯҳнавардӣ: mountaineering

навард: present tense stem of навардидан
навардидан: to wrap, to travel

Навард is used in compound words and has the meaning of “traveller”.
раҳнавард: hiker, walker
қайҳоннавард: astronaut
баҳрнавард: mariner, seafarer

дона

дона: piece, unit

Чор дона помидору се дона бодирингро шуста реза кунед.
Wash and cut four tomatoes and three cucumbers.
Дар пушти он одам дар тоқи меҳмонхона як дона дутор ҳам буд.
Behind that man on the shelf of the living room there was also one dutor.

Bonus:
A дутор is a Tajik two-stringed instrument.

Special Counting Words (нумератив)
Tajik has some special words used with numbers. These are called classifiers or numeratives. They are often left out when translating into English. Examples-
дона: piece, unit
сар: head (for counting animals)
ҷуфт: pair
бандча: bundle, bunch
нафар: person (for counting people)

Examples:
панҷоҳ сар гӯсфанд: fifty head of sheep, fifty sheep
се-чор нафар моҳигир: three to four fishermen
нуҳ дона тухм: nine eggs

Alternatively, the classifier то (or та) can be added as a suffix to the number.
Ду дона китоб дорам. I have two books.
Дуто китоб дорам. I have two books.

With units of time and measurement no classifier is used.
як ҳафта: one week
сад сол: one hundred years
чордаҳ килограмм: fourteen kilograms

чӣ

чӣ: what

Ин чӣ маъно дорад?
What meaning does this have? (What does this mean?)
Ба шаҳр рав, ва дар он ҷо ба ту гуфта мешавад, ки чӣ бояд кунӣ.
Go to the city, and there you will be told what you must do.

Bonus:
When the word чӣ has anything attached at the end, the letter ӣ becomes и because you can’t have the letter ӣ in the middle of a word. Examples –
Номи шумо чист? (What is your name?) The words чӣ (what) and аст (is) combine to form чист.
Аз матн чиро фаҳмидед? (What did you understand from the text?) Here чӣ takes the direct object marker ро.

More examples for this common word –
Чӣ мехоҳед, ҷой ё об? What do you want, tea or water?
Чӣ фикр мекунӣ? What do you think?
Чӣ кор мекунед? What are you going to do? What are you doing?
Боз чӣ гуфт? What else did he say?
Ин чист? What is this?
Чӣ шуд? What happened?
Чӣ дорӣ? What do you have?

фил

фил: elephant

Фили ҳиндустонӣ нисбат ба фили африқоӣ хурдтар аст.
The Indian elephant compared to the African elephant is smaller.
Филҳо аз ҳайвоноти азимҷуссаи хушкигард ба шумор мераванд.
Elephants are considered to be large-bodied land animals.

Bonus:
When you use countries as adjectives, as in the first sentence, you add the letter ӣ.

хартум – trunk

You can read more about elephants  here: Қатори хартумдорон. (This is a Tajik website with lots of good reading material.)

Фил ва Мурча барои оббозӣ ба кӯли Комсомоли шаҳри Душанбе мераванд. Баъди 10 дақиқаи Фил аз об берун мебарояд. Мурча сарашро аз об бардошта фарёд мезанад:
-Боз саросема шуда, либосҳои маро напушӣ.
(from Latifa TJ, read more jokes and stories on that website)

An elephant and an ant went to swim at lake Komsomoli in the city of Dushanbe. After 10 minutes the elephant came out of the water. The ant lifted his head out of the water and cried out:
-Don’t be in such a hurry and (accidentally) put on my clothes.

хурдтар

хурдтар: smaller

Шаҳри Душанбе аз шаҳри Тошканд хурдтар аст.
The city of Dushanbe is smaller than the city of Tashkent.
Миррих аз ҷиҳати ҳаҷм аз Замин хурдтар мебошад.
With respect to size (volume), Mars is smaller than Earth.

Bonus:
Synonym: майдатар

хурд: small
хурдтар: smaller
хурдтарин: smallest

санги осиёб

санги осиё, санги осиёб: millstone

Санги осиёб бо мадади оби равон чарх мезанад.
The millstone turns with the help of running water.
Падарам ба тарошидани санги осиё машғул буд.
My father was busy carving a millstone.

Bonus:
Synonym: осиёсанг
There are two words for mill – осиёб and осиё. They can be used interchangeably.

осиёсанг, санги осиё: millstone
осиёхона, хонаи осиё: mill house
чархи осиё: mill wheel, the water wheel that powers the mill
осиёб кардан: to grind
осиёи бодӣ: windmill