биёбон

биёбон: desert

Боришот бештар дар минтақаи тропикӣ ва аз ҳама кам дар биёбонҳо меборад.
Precipitation falls mostly in tropical regions and least of all in deserts.
Дар қисми шимолии Африқо биёбони бузургтарини ҷаҳон ҷойгир аст.
The largest desert in the world is located in the northern part of Africa.

Bonus:
Synonym: саҳро

Add the suffix ӣ to change this noun to an adjective.
гули биёбонӣ: desert flower
минтақаҳои биёбонӣ: desert regions

биёбоннишин: desert-dweller
нимбиёбон: semi-desert

сеюм

сеюм: third

Дар сафари сеюм Колумб ҷазираи Тринидадро кашф кард.
On the third journey Columbus discovered Trinidad.
Аз ҷиҳати шумораи аҳолӣ ИМА дар ҷаҳон баъди Чин ва Ҳиндустон ҷойи сеюмро ишғол менамояд.

With respect to size of population USA occupies third place in the world after China and India.

Bonus:
An ordinal number (шумораи тартибӣ) is formed by adding the suffix -ум or -юм to a cardinal number (шумораи микдорӣ). The suffix -юм is only used for the numbers ду, се and сӣ.

якум: first
дуюм: second
чорум: fourth
чилу сеюм: forty-third
чорсаду ҳаштоду сеюм: four hundred and eighty-third

ошёнаи сеюм: third floor
бори сеюм: third time
рӯзи сеюм: third day
ҷои сеюм: third place

охирин

охирин: last, final

Охирин амири Бухоро (Амир Олимхон) дар Душанбе зистааст ва баъдан гурехта, ба Афғонистон рафтааст.
The last Amir of Bukhara (Amir Olimhon) lived in Dushanbe and later fled and went to Afghanistan.
Бисёре ки аввалин ҳастанд, охирин мешаванд, ва охиринҳо – аввалин.
Many who are first will be last, and the last (will be) first.

Bonus:
Opposite: аввалин (first)

рӯзҳои охирин: the last days
сухани охирин: the final word, the last word
нафаси охирин: final breath, last breath
хабарҳои охирин: the latest news

You can also put “охирин” before the noun – охирин рӯзҳо, охирин сухат, охирин нафас etc.

шохоб

шохоб: tributary

Вахш бузургтарин шохоби дарёи Ому аст.
The Vakhsh is the biggest tributary of the Amu Darya river.
Нили Сафед дар наздикии шаҳри Хартум бо шохоби калонтарин – Нили Кабуд – пайваст мегардад.
The White Nile joins with its largest tributary, the Blue Nile, near Khartoum.

Bonus:
Other water words:
дарё: river
ҳавзаи дарё: river basin
дарёча: stream
уқёнус: ocean
баҳр: sea
кӯл: lake
шаршара: waterfall
пирях: glacier

бузургтарин

бузургтарин: largest, greatest

Бузургтарин дарёҳои Тоҷикистон дарёи Омӯ ва Сир мебошанд.
The largest rivers in Tajikistan are the Amu Darya and the Syr Darya.
Соли 2011 дар Душанбе бузургтарин дар Осиёи Марказӣ Китобхонаи миллии Тоҷикистон бунёд карданд.
In the year 2011 the national library of Tajikistan, the largest in Central Asia, was built.

Bonus:
Synonyms: калонтарин

бузург: great, large
бузургтар: greater, larger

бузургтарин орзу: greatest wish
бузургтарин подшоҳ: greatest king
бузургтарин шоир: greatest poet

Other words with the suffix тарин –
чуқуртарин: deepest
қадимтарин: oldest, most ancient
муҳимтарин: most important

For more help with comparatives and superlatives see this worksheet: Comparatives and Superlatives

дар гирди

дар гирди: around

Дар гирди ӯ мардум нишаста буданд.
The people were sitting around him.
Моҳтоб дар як моҳ як маротиба дар гирди Замин давр мегардад.
In one month the moon rotates one time around earth.

Bonus:
Synonyms: гирди, дар атрофи, гирдогирди

дар гирди оташ давр задан: to go around the fire
дар гирди кураи замин саёҳат кардан: to travel around the globe
дар гирди арча рақс кардан: to dance around the (New Year’s) tree
дар гирди миз нишастан: to sit around the table

ҷигар

ҷигар: liver

Ҷигар ба системаи ҳозима дохил мешавад.
The liver is included in the digestive system.
Ҷигари гӯсфанд ё говро хуб тоза карда, калон-калон мебуранд.
The liver of sheep or cow is cleaned well, and cut into big pieces.

Bonus:
In Tajik the third person plural is often used in recipes, as the second sentence shows. If you want to translate it as written it would be “They clean the liver of sheep or cow well, and cut it into big pieces.”

ҷигарӣ, ҷигарранг: liver-coloured; maroon
ҷигарбирён: fried liver

This word is also used as an affectionate term for children or other close family and loved ones, as in “ҷигари ман”, “ҷону ҷигари ман”.

сунъӣ

сунъӣ: artificial, man-made

Дар Майдони Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, кӯли сунъӣ ҷой дорад.
In the Flag Square of (the country of) Tajikistan there is a man-made lake.
Матоъро аз нахҳои табиӣ ва сунъӣ ҳосил мекунанд.
Fabric is produced from natural and artificial fibers.

Bonus:
Synonyms: сохта, эҷодшуда

гули сунъӣ: artificial flower
табассуми сунъӣ: artificial smile
шаршараи сунъӣ: man-made waterfall
дандонҳои сунъӣ: false teeth

cуруди миллӣ

cуруди миллӣ: national anthem

Суруди миллии Ҷумхурии Тоҷикистон 7 сентябри соли 1994, тасдиқ карда шудааст.
The national anthem of Tajikistan was approved on the 7th of September, 1994.
Суруди миллӣ яке аз рамзҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шумор меравад.
The national anthem is considered one of the symbols of the country of Tajikistan.

Bonus:
суруд: song
миллӣ: national

You can listen to and see the words in both Tajik and English on youtube: Суруди миллӣ

You can read more about the national anthem and the regulations for its use here: Сурудии Миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон

ғунҷидан

ғунҷидан: to fit

Мо дар як мошин нағунҷидем.
We didn’t fit in one car.
Як хонача дорам, сарам ғунҷад, поям намеғунҷад, поям ғунҷад, сарам намеғунҷад.
I have a small house; if my head fits, my legs don’t fit; if my legs fit, my head doesn’t fit.

Bonus:
ғунҷондан: to make (something) fit
ғунҷоиш: capacity