қутбӣ

қутбӣ: polar

Қариб ҳафтод фойзи оби ширин дар пиряхҳои қутбӣ ва пиряхҳои кӯҳӣ воқеъ гардидаанд.
Nearly seventy percent of the fresh water is located in the polar glaciers and mountain glaciers.
Дар минтақаи Қутби Шимолӣ шаби қутбӣ то шаш моҳ давом мекунад.
In the region of the North Pole the polar night lasts six months.

Bonus:
қутб: pole

Add the suffix ӣ to the noun қутб (pole) to form the adjective қутбӣ (polar).

Ситораи Қутбӣ: pole star (North star)
рӯбоҳи қутбӣ: polar fox, Arctic fox

зеризаминӣ

зеризаминӣ: underground

Обҳои зеризаминӣ барои нӯшокӣ ва обёрӣ истифода мебаранд.
They use underground water for drinking and irrigation.
Сарватҳои зеризаминии металлӣ асосан дар Тоҷикистони Шимолӣ ва Марказӣ мавҷуданд.
Underground metallic resources exist mainly in North and Central Tajikistan.

Bonus:
роҳи оҳани зеризаминӣ: underground railway; subway
чашмаҳои зеризаминӣ: underground springs
гузаргоҳи зеризаминӣ: underground walkway; underpass

Қутби Ҷанубӣ

Қутби Ҷанубӣ: South Pole

14 декабри соли 1911 шаҳрванди Норвегия Раул Амундсен ба Қутби Ҷанубӣ расид.
On the 14th of December 1911, Norwegian citizen Roald Amundsen arrived at the South Pole.
Антарктида дар гирди Қутби Ҷанубӣ ҷойгир аст.
Antarctica is situated around the South Pole.

Bonus:
қутб: pole
ҷануб: south
Қутби Шимолӣ: North Pole

Because the word ҷануб (south) modifies the noun қутб (pole), it takes the suffix ӣ. Ҷанубӣ can also be translated “southern”. Other examples –
нимкураи ҷанубӣ: southern hemisphere
Кореяи Ҷанубӣ: South Korea
дарвозаи ҷанубӣ: southern gate
Африқои Ҷанубӣ: South Africa
Судони Ҷанубӣ: South Sudan
сарҳади ҷанубӣ: southern border

кӯҳӣ

кӯҳӣ: mountainous, mountain (adj.)

Тоҷикистон кишвари кӯҳӣ буда, дар ҷанубу шарқи Осиёи Марказӣ воқеъ гардидааст.
Tajikistan is a mountainous country that is located in the south and east of Central Asia.
Бегоҳ ҳаво салқин мешавад ва дар водиҳо боди кӯҳӣ мевазад.
In the evening the weather is cool and in the valleys a mountain wind blows.

Bonus:
When you add the letter ӣ to a noun, it becomes an adjective.
кӯҳ: mountain
кӯҳӣ: mountainous, mountain (adj.)

паланги кӯҳӣ: mountain leopard
бузи кӯҳӣ: mountain goat
минтакаҳои кӯҳӣ: mountainous regions

хурдтар

хурдтар: smaller

Шаҳри Душанбе аз шаҳри Тошканд хурдтар аст.
The city of Dushanbe is smaller than the city of Tashkent.
Миррих аз ҷиҳати ҳаҷм аз Замин хурдтар мебошад.
With respect to size (volume), Mars is smaller than Earth.

Bonus:
Synonym: майдатар

хурд: small
хурдтар: smaller
хурдтарин: smallest

шамшерзанӣ

шамшерзанӣ: sword fighting, swordsmanship

Падарам дар ҷавониаш ба варзиши шамшерзанӣ машғул буд.
My father was involved in the sport of sword-fighting in his youth.
Аспсаворӣ, тирандозӣ ва шамшерзанӣ вазифаи ҳар як мард буд.
Horse riding, archery and swordsmanship was the job of every man.

Bonus:
This word is formed from –
шамшер: sword
зан: present tense stem of the verb задан, to hit
ӣ: suffix

шамшерзан: sword-fighter, swordsman

бачагона

бачагона: children’s, of (or for) children

Дар китобхонаи бачагона кор мекунам.
I work in the children’s library.
Ман аз мағоза либоси бачагона харидам.
I bought children’s clothes from the shop.

Bonus:
When the suffix она is added to a noun, it becomes an adjective. When the noun ends in a vowel the suffix is гона.
бача: child
бачагона: children’s
зан: woman
занона: women’s
мард: man
мардона: men’s
писар: boy
писарона: boy’s
духтар: girl
духтарона: girl’s

адабиёти бачагона: children’s literature, literature for children
сурудҳои бачагона: children’s songs, songs for children
мактаби мусиқии бачагона: children’s music school

ғарбӣ

ғарбӣ: western

Дар ИМА, нерӯгоҳҳои барқи обӣ аксар дар қисмати ғарбии мамлакат инкишоф ёфтаанд.
In the USA, hydroelectric power plants were developed mostly in the western part of the country.
Баҳрнаварди португалӣ Васко да Гама соли 1497 соҳилҳои ғарбии Африқаро давр зада, ба уқёнуси Ҳинд ворид шуд.
In 1497, the Portuguese mariner, Vasco da Gama, circled the western shores of Africa and entered the Indian Ocean.

Bonus:
шимол: north
шарқ: east
ҷануб: south
ғарб: west

Add ӣ to make an adjective:
шимолӣ: northern
шарқӣ: eastern
ҷанубӣ: southern
ғарбӣ: western

The letter ӣ can’t be in the middle of a word, so when the letter и is added to ғарбӣ (as in both of the sample sentences) the ӣ is changed to и.

нерӯгоҳи барқи обӣ

нерӯгоҳи барқи обӣ: hydroelectric power plant

Нерӯгоҳи барқи обии Норак дар дарёи Вахш сохта шудааст.
The Nurek hydroelectric power plant was built in the Vakhsh river.
Сохтмони калонтарин нерӯгоҳи барқи обӣ дар Осиёи Марказӣ – НБО Роғун соли 1976 оғоз гардида буд.
Construction of the largest hydroelectric power plant in Central Asia, Rogun HEPP, began in the year 1976.

Bonus:
НБО is the abbreviation for нерӯгоҳи барқи обӣ. The Russian abbreviation is ГЭС (for Гидроэлектростанция), and sometimes in Tajikistan people say the Russian abbreviation “гэс”, as a word, instead of saying нерӯгоҳи барқи обӣ.

нерӯ: power
барқ: electricity
об: water

Here water is used as an adjective which is why the letter ӣ is added to the end.
обӣ: water (adj), of water

The word гоҳ (place) is used in many compound words that are places. Here are some examples.
нерӯгоҳ: power plant; power station
хобгоҳ: dormitory
паноҳгоҳ: shelter
истгоҳ: station
даромадгоҳ: entrance

шарқӣ

шарқӣ: eastern

Иқлими Помири шарқӣ хунук ва хушк аст.
The climate in the eastern Pamirs is cold and dry.
Айвони Сулаймон, ки дар девори шарқӣ буд, 250 метр дарозӣ дошт.
Solomon’s Porch, which was on the eastern side, had a length of 250 metres.

Bonus:
шимол: north
шарқ: east
ҷануб: south
ғарб: west

Add ӣ to make an adjective:
шимолӣ: northern
шарқӣ: eastern
ҷанубӣ: southern
ғарбӣ: western