сеюм

сеюм: third

Дар сафари сеюм Колумб ҷазираи Тринидадро кашф кард.
On the third journey Columbus discovered Trinidad.
Аз ҷиҳати шумораи аҳолӣ ИМА дар ҷаҳон баъди Чин ва Ҳиндустон ҷойи сеюмро ишғол менамояд.

With respect to size of population USA occupies third place in the world after China and India.

Bonus:
An ordinal number (шумораи тартибӣ) is formed by adding the suffix -ум or -юм to a cardinal number (шумораи микдорӣ). The suffix -юм is only used for the numbers ду, се and сӣ.

якум: first
дуюм: second
чорум: fourth
чилу сеюм: forty-third
чорсаду ҳаштоду сеюм: four hundred and eighty-third

ошёнаи сеюм: third floor
бори сеюм: third time
рӯзи сеюм: third day
ҷои сеюм: third place

охирин

охирин: last, final

Охирин амири Бухоро (Амир Олимхон) дар Душанбе зистааст ва баъдан гурехта, ба Афғонистон рафтааст.
The last Amir of Bukhara (Amir Olimhon) lived in Dushanbe and later fled and went to Afghanistan.
Бисёре ки аввалин ҳастанд, охирин мешаванд, ва охиринҳо – аввалин.
Many who are first will be last, and the last (will be) first.

Bonus:
Opposite: аввалин (first)

рӯзҳои охирин: the last days
сухани охирин: the final word, the last word
нафаси охирин: final breath, last breath
хабарҳои охирин: the latest news

You can also put “охирин” before the noun – охирин рӯзҳо, охирин сухат, охирин нафас etc.

бузургтарин

бузургтарин: largest, greatest

Бузургтарин дарёҳои Тоҷикистон дарёи Омӯ ва Сир мебошанд.
The largest rivers in Tajikistan are the Amu Darya and the Syr Darya.
Соли 2011 дар Душанбе бузургтарин дар Осиёи Марказӣ Китобхонаи миллии Тоҷикистон бунёд карданд.
In the year 2011 the national library of Tajikistan, the largest in Central Asia, was built.

Bonus:
Synonyms: калонтарин

бузург: great, large
бузургтар: greater, larger

бузургтарин орзу: greatest wish
бузургтарин подшоҳ: greatest king
бузургтарин шоир: greatest poet

Other words with the suffix тарин –
чуқуртарин: deepest
қадимтарин: oldest, most ancient
муҳимтарин: most important

For more help with comparatives and superlatives see this worksheet: Comparatives and Superlatives

сунъӣ

сунъӣ: artificial, man-made

Дар Майдони Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, кӯли сунъӣ ҷой дорад.
In the Flag Square of (the country of) Tajikistan there is a man-made lake.
Матоъро аз нахҳои табиӣ ва сунъӣ ҳосил мекунанд.
Fabric is produced from natural and artificial fibers.

Bonus:
Synonyms: сохта, эҷодшуда

гули сунъӣ: artificial flower
табассуми сунъӣ: artificial smile
шаршараи сунъӣ: man-made waterfall
дандонҳои сунъӣ: false teeth

таърихӣ

таърихӣ: historical

Дар ду ошёнаи осорхона нигораҳои таърихӣ ҷой гирифтаанд.
On two floors of the museum historical artifacts are located.
Чойхонаи «Роҳат» яке аз биноҳои таърихии шаҳр ба ҳисоб меравад.
The “Rohat” Tea House is considered to be one of the historical buildings of the city.

Bonus:
таърих: history

To change the noun into an adjective, add the letter ӣ.
таърих > таърихӣ

The letter ӣ can not occur in the middle of the word. Notice in the second sentence the ӣ has been changed to a и.

романи таърихӣ: historical novel
аҳамияти таърихӣ: historical importance
одами таърихӣ: historical figure (person)
бинои таърихӣ: historical building

мавсимӣ

мавсимӣ: seasonal

Бодҳои мавсимӣ ба иқлим таъсири зиёд доранд.
Seasonal winds have a large effect on the climate.
Дар Осиёи Марказӣ бозорҳои мавсимӣ барпо шуданд.
In Central Asia seasonal bazaars were built.

Bonus:
мавсим: season
Adding the letter ӣ to the noun (мавсим) changes it to an adjective (мавсимӣ).

парандагони мавсимӣ: seasonal (migratory) birds
коргари мавсимӣ: seasonal worker

хусусият

хусусият: characteristic, attribute, quality

Шӯрӣ яке аз хусусиятҳои муҳими оби уқёнус ва баҳрҳо мебошад.
Saltiness is one of the important characteristics of the water of oceans and seas.
Ба саломатии инсон хусусиятҳои иқлим таъсири калон мерасонанд.
The characteristics of the climate have a large effect on the health of man.

Bonus:
Synonyms: хислат, сифат

This word is Arabic in origin. Notice the same three root consonants (х, с, с)in the adjective махсус (special, particular).

хусусияти доруӣ: medicinal quality
хусусияти табобатӣ: healing quality
хусусиятҳои хуб: good characteristics
хусусияти динӣ: religious characteristic

фоидаовар

фоидаовар: beneficial

Гуфта мешавад, меваи анҷир барои дарди буғумҳои бадан фоидаовар аст.
It can be said that the fig fruit is beneficial for joint pain in the body.
Оби чашма хусусияти шифобахшӣ дорад ва барои ҳазми хӯрок фоидаовар аст.
Spring water has a healing quality and is beneficial for the digestion of food.

Bonus:
фоида: benefit
овар: stem from овардан, to bring
So фоидаовар is “benefit bringing”.

Other adjectives can be formed by combining a noun with овар (stem from the verb овардан). Here are a few examples –
хандаовар: funny, bringing laughter
гиряовар: sad, bringing tears (crying)
аламовар: grievous, bringing grief
нанговар: shameful, bringing shame
шавқовар: interesting, bringing interest
харобиовар: destructive, bringing destruction

варзишгар

варзишгар: athlete

Дар Ниммарафони IX байналмилалии Душанбе панҷоҳ варзишгар аз ҳаждаҳ кишвари олам ширкат намуданд.
In the IX International half marathon of Dushanbe fifty sportsmen from eighteen countries of the world participated.
Умуман, варзишгарони Эфиопия ҳар сол натиҷаҳои баланд ба даст меоранд.
Generally, athletes from Ethiopia achieve high results every year.

Bonus:
Adding the suffix гар to a noun produces another noun that is a person. Examples –
варзиш: exercise, sports
варзишгар: athlete, sportsman
ситоиш: worship
ситоишгар: worshiper
ситам: oppression
ситамгар: oppressor
фиреб: lie
фиребгар: liar

Today’s sentences both come from an article in yesterday’s news about the recent half marathon in Dushanbe. You can read the whole article here – Ниммарафони IX байналмилалии шаҳри Душанбе.

нависанда

нависанда: author

Кароматуло Мирзо яке аз нависандагони номдори тоҷик мебошад.
Karomatullo Mirzo is one of the famous Tajik authors.
Дар кӯдакиам вақте ки муддати дароз касал шудам, ба ман бисъёр китобҳои нависандаҳои рус ва хориҷиро хонда медоданд.
In my childhood when I was sick for a long time, they read to me lots of books with Russian and foreign authors.

Bonus:
There are two plural endings for nouns: ҳо and он. The ending он is only used for animate objects (people, animals etc.) with a few exceptions. The ending ҳо is the usual ending in casual speech. When a noun ends in a vowel the ending is гон instead of он, as in нависандагон.

The word набисанда is composed of the present tense verb stem, навис-, and the suffix анда. Here are a few more words formed in the same way.
хонанда: reader
нӯшанда: drinker
ронанда: driver
харанда: buyer
диҳанда: giver
парастанда: worshipper
чинанда: picker, one who picks