вулқон

вулқон: volcano

Дар соҳилҳои шарқии Авруосиё бисёр вулқонҳои амалкунанда мавҷуданд.
On the eastern shores of Eurasia there are many active volcanoes.
Оташфишонии вулқон аз якчанд рӯз то як моҳ давом карда, баъд ором мешавад.
The eruption of a volcano lasts from several days to one month, and then it becomes quiet (dormant).

Bonus:
Alternate spelling: вулкан

вулқонӣ: volcanic
зилзилаҳои вулқонӣ: volcanic earthquake
вулқоншинос: volcanologist
вулқоншиносӣ: volcanology
вулқони амалкунанда: active volcano
вулқони хомӯш: dormant volcano

шамшер

шамшер: sword

Шамшери онвақта дарози борик ва нӯгтез буд, ва дастаи онро ба шакли мор месохтанд.
The sword of that time was long, thin and sharp, and its handle was in the shape of a snake.
Аз биринҷӣ аслиҳа, аз ҷумла шамшер ва пайкон сохтанд.
From brass they made weapons, for example swords and arrowheads.

Bonus:
шамшерзанӣ: sword-fighting
шамшери якдама: single-edged sword
шамшери дудама: double-edged sword

Other weapons:
ханҷар: dagger
найза: spear
тир: arrow
тиру камон: bow and arrow
гурз: mace
тӯп: cannon
милтиқ: rifle

шутурмурғ

шутурмурғ: ostrich

Дар байни парандаҳо шутурмурғи африҳоӣ калонтарин мебошад.
Among birds, the African ostrich is the biggest.
Шутурмурғҳо гурӯҳ – гурӯҳ шуда зиндагӣ мекунанд, ва тухми растаниҳо, ҳашарот ва калтакалосҳоро мехӯранд
Ostriches live in groups and eat seeds, insects and lizards.

Bonus:
шутур: camel
мурғ: chicken

Some other birds:
гунҷишк: sparrow
мурғобӣ: duck
уқоб: eagle
қу: swan
булбул: nightingale
бум: owl
тӯтӣ: parrot

сӯзанак

сӯзанак: dragonfly

Бадани сӯзанакҳо дароз ва рангин аст.
The body of dragonflies is long and colourful.
Хӯрокро сӯзанак дар вақти парвоз дошта мехӯрад.
A dragonfly catches and eats food while flying.

Bonus:
Other insects:
мӯрча: ant
магас: fly
ору: wasp
занбӯри асал: bee
кайк: flea
хомӯшак: mosquito
малах: grasshopper
нонхӯрак: cockroach
шапалак: butterfly
гамбуск: beetle

нерӯгоҳи барқи обӣ

нерӯгоҳи барқи обӣ: hydroelectric power plant

Нерӯгоҳи барқи обии Норак дар дарёи Вахш сохта шудааст.
The Nurek hydroelectric power plant was built in the Vakhsh river.
Сохтмони калонтарин нерӯгоҳи барқи обӣ дар Осиёи Марказӣ – НБО Роғун соли 1976 оғоз гардида буд.
Construction of the largest hydroelectric power plant in Central Asia, Rogun HEPP, began in the year 1976.

Bonus:
НБО is the abbreviation for нерӯгоҳи барқи обӣ. The Russian abbreviation is ГЭС (for Гидроэлектростанция), and sometimes in Tajikistan people say the Russian abbreviation “гэс”, as a word, instead of saying нерӯгоҳи барқи обӣ.

нерӯ: power
барқ: electricity
об: water

Here water is used as an adjective which is why the letter ӣ is added to the end.
обӣ: water (adj), of water

The word гоҳ (place) is used in many compound words that are places. Here are some examples.
нерӯгоҳ: power plant; power station
хобгоҳ: dormitory
паноҳгоҳ: shelter
истгоҳ: station
даромадгоҳ: entrance

нонхӯрак

нонхӯрак: cockroach

Оё шумо медонед, ки нонхӯракҳо ба хунукӣ тобовар набуда, дар ҳарорати -5°С баъд аз 30 дақиқа мемиранд.
Did you know that cockroaches are not resistant to cold, and they will die at a temperature of -5°С for 30 minutes.
Нонхӯракҳо намӣ ва гармиро дӯст медоранд.
Cockroaches love dampness and warmth.

Bonus:
Some other insects:
мӯрча: ant
магас: fly
гамбуск: beetle
ору: wasp
занбӯри асал: bee
сӯзанак: dragonfly
хомӯшак: mosquito
малах: grasshopper

нок

нок: pear

Дар Тоҷикистон сенздаҳ навъи нокро парвариш мекунанд.
In Tajikistan they cultivate thirteen kinds of pears.
Пухтарасии меваи нок чун себ аз моҳи июн шурӯъ шуда, то моҳи октябр давом мекунад.
The ripening of pears, like apples, starts in June and lasts until October.

Bonus:
The first sentence could also be translated in the passive voice, which is not used much in Tajik.
“Thirteen kinds of pears are cultivated in Tajikistan.”

You can learn the names of more fruit at Memrise: Tajik Fruit and Nuts.

гӯшт

гӯшт: meat

Дар бисёр ҷойҳо хукҳои ваҳширо барои пӯст ва гӯшт шикор мекунанд.
In many places wild pigs are hunted for their skin and meat.
Гӯштро майда реза карда дар равғани доғ то камтар сурх шудани рӯи гӯшт зирбонед.
Cut the meat into small pieces and fry it in hot oil until the outside of the meat is slightly browned.

Bonus:
гӯшти гусфанд: mutton (sheep meat)
гӯшти гов: beef (cow meat)

Add the letter ӣ to this noun to turn it into an adjective:
самбӯсаҳои гӯштӣ: meat pastries
шӯрбои гӯштӣ: meat soup

бегӯшт: meatless, without meat
сергӯшт: with lots of meat, meaty

The word гӯшт can also refer to the fleshy part of a fruit or vegetable.

кӯл

кӯл: lake

Аксарияти кӯлҳои Австралия норавон ва шӯранд.
Most of the lakes in Australia are still and salty.
Дар сарҳади ИМА бо Канада системаи калони кӯлҳои ҷаҳон – Кӯлҳои Бузург ҷойгир шудаанд.
On the border of the USA with Canada the largest system of lakes in the World, the Great Lakes, is situated.

Bonus:
Most lakes in Tajikistan have the suffix кӯл as part of the name, for example, Искандеркӯл, which is Lake Alexander. When we translate it into English we leave the кӯл in the name, but also add the word “lake”.
Искандеркӯл: Lake Iskanderkul
Зоркӯл: Lake Zorkul
Қарокӯл: Lake Qarokul, (or Lake Karakul)

Tiroz website has a nice, short article about the lakes of Tajikistan: Кӯлҳои Тоқикистон

Other bodies of water:
дарё: river
ҳавзаи дарё: river basin
дарёча: stream
уқёнус: ocean
баҳр: sea
шохоб: tributary
шаршара: waterfall
пирях: glacier
кӯли сунъӣ: artificial lake

овоз

овоз: voice

Дар бемористон бо овози баланд гап намезананд.
One should not talk with a loud voice in the hospital.
Гӯсфандон аз паси чӯпон мераванд, чунки овозашро мешиносанд.
The sheep follow the shepherd because they recognize his voice.

Bonus:
бо як овоз: with one voice, unanimous
овозхон: singer
овоз додан: to announce, to vote
аз овоз мондан: to not be able to speak

The first sentence uses third person plural, which is more common than using the passive voice. You could also translate it as, “They don’t speak with a loud voice in the hospital”.