дур

дур: far

Хонаи ман аз ин ҷо дур нест.
My home is not far from here.
Онҳо аз шаҳр хеле дур рафтанд.
They went very far from the city.

Bonus:
Opposite: наздик (near)

аз дур: from afar
аз роҳи дур омадан: to come from a long way away
Шарқи Дур: Far East
дурбин: far-sighted
дуру наздик: far and near

охирин

охирин: last, final

Охирин амири Бухоро (Амир Олимхон) дар Душанбе зистааст ва баъдан гурехта, ба Афғонистон рафтааст.
The last Amir of Bukhara (Amir Olimhon) lived in Dushanbe and later fled and went to Afghanistan.
Бисёре ки аввалин ҳастанд, охирин мешаванд, ва охиринҳо – аввалин.
Many who are first will be last, and the last (will be) first.

Bonus:
Opposite: аввалин (first)

рӯзҳои охирин: the last days
сухани охирин: the final word, the last word
нафаси охирин: final breath, last breath
хабарҳои охирин: the latest news

You can also put “охирин” before the noun – охирин рӯзҳо, охирин сухат, охирин нафас etc.

бузургтарин

бузургтарин: largest, greatest

Бузургтарин дарёҳои Тоҷикистон дарёи Омӯ ва Сир мебошанд.
The largest rivers in Tajikistan are the Amu Darya and the Syr Darya.
Соли 2011 дар Душанбе бузургтарин дар Осиёи Марказӣ Китобхонаи миллии Тоҷикистон бунёд карданд.
In the year 2011 the national library of Tajikistan, the largest in Central Asia, was built.

Bonus:
Synonyms: калонтарин

бузург: great, large
бузургтар: greater, larger

бузургтарин орзу: greatest wish
бузургтарин подшоҳ: greatest king
бузургтарин шоир: greatest poet

Other words with the suffix тарин –
чуқуртарин: deepest
қадимтарин: oldest, most ancient
муҳимтарин: most important

For more help with comparatives and superlatives see this worksheet: Comparatives and Superlatives

сунъӣ

сунъӣ: artificial, man-made

Дар Майдони Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, кӯли сунъӣ ҷой дорад.
In the Flag Square of (the country of) Tajikistan there is a man-made lake.
Матоъро аз нахҳои табиӣ ва сунъӣ ҳосил мекунанд.
Fabric is produced from natural and artificial fibers.

Bonus:
Synonyms: сохта, эҷодшуда

гули сунъӣ: artificial flower
табассуми сунъӣ: artificial smile
шаршараи сунъӣ: man-made waterfall
дандонҳои сунъӣ: false teeth

таърихӣ

таърихӣ: historical

Дар ду ошёнаи осорхона нигораҳои таърихӣ ҷой гирифтаанд.
On two floors of the museum historical artifacts are located.
Чойхонаи «Роҳат» яке аз биноҳои таърихии шаҳр ба ҳисоб меравад.
The “Rohat” Tea House is considered to be one of the historical buildings of the city.

Bonus:
таърих: history

To change the noun into an adjective, add the letter ӣ.
таърих > таърихӣ

The letter ӣ can not occur in the middle of the word. Notice in the second sentence the ӣ has been changed to a и.

романи таърихӣ: historical novel
аҳамияти таърихӣ: historical importance
одами таърихӣ: historical figure (person)
бинои таърихӣ: historical building

тару тоза

тару тоза: fresh

Меваҳои зардолуро ҳам тару тоза ва ҳам хушк карда истеъмол мекунанд.
Apricots are used both fresh and dried.
Деҳқон барои халқ меваю сабзавотҳои тару тозаро дастрас мекунад.
Farmers provide fresh fruit and vegetables for the people.

Bonus:
synonym: ботароват

тар: wet, damp
тоза: clean, new

гули тару тоза: fresh flower

калон

калон: big, large

Кӯлҳои Авруосиё калон ва чуқуранд.
The lakes of Eurasia are large and deep.
Вай тӯрро пур аз моҳиёни калон ба хушкӣ кашид.
He pulled the net full of big fish on to dry land.

Bonus:
калонтар: bigger
калонтарин: biggest
аз ҳама калон: biggest of all
каппа-калон: very big (colloquial)

калонҷусса: large-bodied (as an animal or tree)
калонсол: old (in age)
роҳи калон: a wide road, a main road
калону хурд: big and small
калон шудан: to get big, to grow up
калон кардан: to raise (as in raise your children)
модаркалон: grandmother
падаркалон: grandfather
бибикалон: great-grandmother
бобокалон: great-grandfather

Калон can also to used to convey importance.
муаллими калон: head-teacher

душвор

душвор: difficult, hard

Ба ин савол ҷавоб додан душвор аст.
It is difficult to give an answer to this question.
Географияро бе харита омӯхтан душвор аст.
It is difficult to study geography without maps.

Bonus:
Synonym: мушкил
Antonym: осон (easy)

Add the letter ӣ to change the word from an adjective to a noun –
душворӣ: difficulty

душворфаҳм: difficult to understand
душворгузaр: difficult to cross (as in a bridge, or a stretch of bad road)

шӯр

шӯр: salty

Оби Қарокӯл шӯр аст ва дар он тақрибан ҳаёт нест.
The water of Lake Karakul is salty and there is almost no life (living thing) in it.
Намак хуб аст; лекин агар намак шӯр набошад, бо чӣ шумо онро ислоҳ мекунед?
Salt is good; but if salt is not salty, with what can you correct it?

Bonus:
Synonyms: сернамак, намакин

курашакл

курашакл: spherical, round

Замин ва дигар сайёраҳои системаи Офтоб курашакл мебошанд.
Earth and the other planets of the solar system are spherical.
Колумб фикр мекард, ки азбаски Замин курашакл аст, агар ба воситаи уқёнуси Атлантик ба ғарб ҳаракат кунад, дар шарқ ба соҳилҳои Осиё хоҳад расид.
Columbus thought that since the world is round, if he set out west by way of the Atlantic Ocean he would arrive in the east on the shores of Asia.

Bonus:
кура: sphere
шакл: shape

Other compound words can be formed with шакл. Here are a couple of examples.
бодомшакл: almond-shaped
ситорашакл: star-shaped

Here is a short (4 minute) video asking whether the earth is round or flat. The Tajik is clear and not too difficult to understand. Замини мо курашакл нест?!