хуб

хуб: good

Вай ҳақиқатан зиндагии хуб дорад.
He truly has a good life.
Ҳар дарахте ки меваи хуб наоварад, бурида ва ба оташ партофта мешавад.
Every tree that does not produce good fruit will be cut down and thrown in the fire.

Bonus:
Synonyms: нағз, нек
Antonym: бад

хубтар: better
хубтарин: best
хубӣ: goodness

..

қутбӣ

қутбӣ: polar

Қариб ҳафтод фойзи оби ширин дар пиряхҳои қутбӣ ва пиряхҳои кӯҳӣ воқеъ гардидаанд.
Nearly seventy percent of the fresh water is located in the polar glaciers and mountain glaciers.
Дар минтақаи Қутби Шимолӣ шаби қутбӣ то шаш моҳ давом мекунад.
In the region of the North Pole the polar night lasts six months.

Bonus:
қутб: pole

Add the suffix ӣ to the noun қутб (pole) to form the adjective қутбӣ (polar).

Ситораи Қутбӣ: pole star (North star)
рӯбоҳи қутбӣ: polar fox, Arctic fox

зеризаминӣ

зеризаминӣ: underground

Обҳои зеризаминӣ барои нӯшокӣ ва обёрӣ истифода мебаранд.
They use underground water for drinking and irrigation.
Сарватҳои зеризаминии металлӣ асосан дар Тоҷикистони Шимолӣ ва Марказӣ мавҷуданд.
Underground metallic resources exist mainly in North and Central Tajikistan.

Bonus:
роҳи оҳани зеризаминӣ: underground railway; subway
чашмаҳои зеризаминӣ: underground springs
гузаргоҳи зеризаминӣ: underground walkway; underpass

гарм

гарм: warm, hot

Корду тахтачаҳоро бо оби гарм нағз шустан лозим аст.
It is necessary to wash the knives and cutting boards well with hot water.
Дар мамлакатҳои иқлимаш гарму хушк оби дарёҳо барои обёрӣ сарф мешавад.
In countries where the climate is warm and dry water from rivers is used for irrigation.

Bonus:
Opposite: сард, хунук (cold)

ҳавои гарм: warm weather
хӯроки гарм: hot food, hot meal
гарм кардан: to heat
гарм шудан: to get hot
нони гарм: hot bread, fresh bread

Notice in the first sentence that there is no plural ending on knives. When two or more plural nouns are listed in Tajik, the plural ending only has to go on the last item in the list.

бой

бой: abundant, bountiful

Олами ҳайвоноти ҷангалҳои Амрикои Ҷанубӣ бою гуногун аст.
The animal life in the jungles of South America is bountiful and varied.
Обҳои Антарктида аз плактон бойанд, ки барои кит манбаи хӯрок мебошанд.
The waters of the Antarctic are abundant with plankton, which are a source of food for the whale.

Bonus:
олами ҳайвонот: animal kingdom

When the word бой is connected to у (and), the letter й is dropped. This is the same with all words ending with ой.
лой: mud
лою об: mud and water
чой: tea
чою нон: tea and bread
пой: foot
пою даст: foot and hand

Just as in English, the word бой, often translated as “rich”, has many meanings. It can mean “wealthy”, “diverse”, “vibrant”.
одами бой: rich (wealthy) person
Театри халқии тоҷик таърихи бою рангин дорад.The Tajik national theatre has a rich (vibrant) and colourful history.

ниҳоят

ниҳоят: extremely, very

Дарахтон дар ин қишлоқ ниҳоят бисъёранд.
There are very many trees in this village.
Шаршараи Искандардарё ҳамагӣ якчанд метр баландӣ дорад, аммо дар дарёҳои олам шаршараҳое мавҷуданд, ки ниҳоят баланданд.
The Lake Iskanderkul waterfall has a height of several metres, but in the rivers of the world there exist waterfalls that are extremely high.

Bonus:
Synonyms: хеле, бисёр

ниҳоят зарур: very necessary
ниҳоят осон: very easy
ниҳоят хатарнок: very dangerous

ниҳоят can also mean “finally”

кӯҳӣ

кӯҳӣ: mountainous, mountain (adj.)

Тоҷикистон кишвари кӯҳӣ буда, дар ҷанубу шарқи Осиёи Марказӣ воқеъ гардидааст.
Tajikistan is a mountainous country that is located in the south and east of Central Asia.
Бегоҳ ҳаво салқин мешавад ва дар водиҳо боди кӯҳӣ мевазад.
In the evening the weather is cool and in the valleys a mountain wind blows.

Bonus:
When you add the letter ӣ to a noun, it becomes an adjective.
кӯҳ: mountain
кӯҳӣ: mountainous, mountain (adj.)

паланги кӯҳӣ: mountain leopard
бузи кӯҳӣ: mountain goat
минтакаҳои кӯҳӣ: mountainous regions

бачагона

бачагона: children’s, of (or for) children

Дар китобхонаи бачагона кор мекунам.
I work in the children’s library.
Ман аз мағоза либоси бачагона харидам.
I bought children’s clothes from the shop.

Bonus:
When the suffix она is added to a noun, it becomes an adjective. When the noun ends in a vowel the suffix is гона.
бача: child
бачагона: children’s
зан: woman
занона: women’s
мард: man
мардона: men’s
писар: boy
писарона: boy’s
духтар: girl
духтарона: girl’s

адабиёти бачагона: children’s literature, literature for children
сурудҳои бачагона: children’s songs, songs for children
мактаби мусиқии бачагона: children’s music school

нӯгтез

нӯгтез: pointed, sharp

Дар давраи ибтидои асрҳои миёна, каллапӯши анъанавии тоҷикон кулоҳи нӯгтез буд.
At the beginning of the Middle Ages, the traditional hat of the Tajiks was a pointed hat.
Марминҷон растании бисёрсолаи буттагӣ буда, тана ва барги он бо хорчаҳои нӯгтез иҳота гардидаанд.
The raspberry is an perennial bushy plant; its body and leaves are surrounded with small sharp thorns.

Bonus:
нӯг: point, tip
тез: sharp

Other compound words with тез
гӯштез: sharp-eared, having keen hearing
зеҳнтез: sharp-minded
тезбин: sharp-sighted
тезчангол: sharp-clawed

ваҳшӣ

ваҳшӣ: wild

Дар бисёр ҷойҳо хукҳои ваҳширо барои пӯст ва гӯшт шикор мекунанд.
In many places they hunt wild pigs for their skin and meat.
Ҳайвони ваҳшие ки ман дидам, монанди паланг буд, пойҳояш чун пойҳои хирс, ва даҳонаш чун даҳони шер.
The wild animal that I saw was like a leopard, its feet were like the feet of a bear, and its mouth like a lion’s mouth.

Bonus:
Synonym: ёбоӣ

говмеши ваҳшӣ: wild buffalo
аспи ваҳшӣ: wild horse
оҳуи ваҳшӣ: wild deer
дарёи ваҳшӣ: wild river