арчаи солинавӣ

арчаи солинавӣ

Арчаи солинавии пойтахти Узбакистон бо беш аз ҳазор бозича оро дода шудааст.
The New Year’s tree in the capital of Uzbekistan has been decorated with more than a thousand ornaments.
Дар пойтахти Тоҷикистон баландтарин арчаи солинавӣ дар таърихи кишвар гузошта шудааст: баландии он 28 метрро ташкил медиҳад.
In the capital of Tajikistan the tallest New Year’s tree in the history of the country has been put up: the height of it is 28 metres.

Bonus:
арча: pine tree

In Tajikistan people decorate trees for New Year’s in the same way people in some countries decorate trees for Christmas.

The compound word, солинавӣ, is formed from the words сол (year) and нав (new).
шеъри солинавӣ: New Year’s poem
урфу одатҳои солинавӣ: New Year’s customs and traditions
барномаҳои солинавӣ: New Year’s programs
тӯҳфаи солинавӣ: New Year’s present

Both of today’s sentences come from this news article on sputnik-tj: Арчаҳои кӣ беҳтар: арчаи зеботарин дар кадом кишвари Осиёи марказӣ гузошта шудааст (Whose trees are better: the prettiest tree has been put up in which Central Asian country)

шамшерзанӣ

шамшерзанӣ: sword fighting, swordsmanship

Падарам дар ҷавониаш ба варзиши шамшерзанӣ машғул буд.
My father was involved in the sport of sword-fighting in his youth.
Аспсаворӣ, тирандозӣ ва шамшерзанӣ вазифаи ҳар як мард буд.
Horse riding, archery and swordsmanship was the job of every man.

Bonus:
This word is formed from –
шамшер: sword
зан: present tense stem of the verb задан, to hit
ӣ: suffix

шамшерзан: sword-fighter, swordsman

нӯгтез

нӯгтез: pointed, sharp

Дар давраи ибтидои асрҳои миёна, каллапӯши анъанавии тоҷикон кулоҳи нӯгтез буд.
At the beginning of the Middle Ages, the traditional hat of the Tajiks was a pointed hat.
Марминҷон растании бисёрсолаи буттагӣ буда, тана ва барги он бо хорчаҳои нӯгтез иҳота гардидаанд.
The raspberry is an perennial bushy plant; its body and leaves are surrounded with small sharp thorns.

Bonus:
нӯг: point, tip
тез: sharp

Other compound words with тез
гӯштез: sharp-eared, having keen hearing
зеҳнтез: sharp-minded
тезбин: sharp-sighted
тезчангол: sharp-clawed

нерӯгоҳи барқи обӣ

нерӯгоҳи барқи обӣ: hydroelectric power plant

Нерӯгоҳи барқи обии Норак дар дарёи Вахш сохта шудааст.
The Nurek hydroelectric power plant was built in the Vakhsh river.
Сохтмони калонтарин нерӯгоҳи барқи обӣ дар Осиёи Марказӣ – НБО Роғун соли 1976 оғоз гардида буд.
Construction of the largest hydroelectric power plant in Central Asia, Rogun HEPP, began in the year 1976.

Bonus:
НБО is the abbreviation for нерӯгоҳи барқи обӣ. The Russian abbreviation is ГЭС (for Гидроэлектростанция), and sometimes in Tajikistan people say the Russian abbreviation “гэс”, as a word, instead of saying нерӯгоҳи барқи обӣ.

нерӯ: power
барқ: electricity
об: water

Here water is used as an adjective which is why the letter ӣ is added to the end.
обӣ: water (adj), of water

The word гоҳ (place) is used in many compound words that are places. Here are some examples.
нерӯгоҳ: power plant; power station
хобгоҳ: dormitory
паноҳгоҳ: shelter
истгоҳ: station
даромадгоҳ: entrance

тобовар

тобовар: resistant, able to withstand

Дарахти нок ба хунукӣ тобовар буда, баландқад ва дарозумр мебошад.
The pear tree is resistant to cold, tall, and long-living.
Дар ин шаҳрҳо биноҳои серошёнаи ба зилзила тобовар месозанд.
In these cities they build earthquake resistant multi-storey buildings.

Bonus:
ба ҳарорати баланд тобовар: able to withstand high temperatures
ба шароити иқлим тобовар: able to withstand the climate conditions
ба хушкӣ тобовар: resistant to dry (conditions)
ба касалӣ тобовар: resistant to illness
ба антибиотикҳо тобовар: resistant to antibiotics

ҳазорсола

ҳазорсола: thousand years, of a thousand years, thousand-year old

Адабиёти тоҷик таърихи ҳазорсола дорад.
Tajik literature has thousand-year old history.
Маданияти ҳазорсолаи Шарқ ба маданияти Юнон ва дигар мамлакатҳои Ғарб таъсири бузург расонид.
The thousand-year old culture of the East had a huge influence on the culture of Greece and other Western cultures.

Bonus:
таърихи бисёрҳазорсола: history of many thousands of years
таърихи қариб сеҳазорсола: history of almost three thousand years
дар давоми ҳазорсолаҳо: during the course of thousands of years

шохоб

шохоб: tributary

Вахш бузургтарин шохоби дарёи Ому аст.
The Vakhsh is the biggest tributary of the Amu Darya river.
Нили Сафед дар наздикии шаҳри Хартум бо шохоби калонтарин – Нили Кабуд – пайваст мегардад.
The White Nile joins with its largest tributary, the Blue Nile, near Khartoum.

Bonus:
Other water words:
дарё: river
ҳавзаи дарё: river basin
дарёча: stream
уқёнус: ocean
баҳр: sea
кӯл: lake
шаршара: waterfall
пирях: glacier

сарзамин

сарзамин: land, territory

Се солу шаш моҳ дар сарзамин борон набуд.
There was no rain on the land for three years and six months.
Тоҷикистон сарзамини кӯҳсор аст.
Tajikistan is a mountainous land.

Bonus:
Synonyms: мамлакат, кишвар

сарзамини бегона: foreign land
сарзамини бостонӣ: ancient land
сарзамини тоҷикон: land of the Tajik people

осорхона

осорхона: museum

Шумо осорхонаро дидаед?
Have you seen the museum?
Ню-Йорк дорои чандин театру осорхонаҳои таърихию фарҳангӣ мебошад.
New York has several theatres and museums of history and culture.

Bonus:
Synonym: музей

осорхонаи таърихӣ: history museum
осорхонаи фарҳангӣ: cultural museum
осорхонаи миллии Тоҷикистон: national museum of Tajikistan
осорхонаи миллии бостоншиносӣ: national museum of archaeology

In the second sentence, notice that the word театр doesn’t have the plural ending. In Tajik, when you have a list of plurals the plural ending (ҳо) only has to be on the last item in the list.

фурудгоҳ

фурудгоҳ: airport

Аз фурудгоҳ ба хонаи падарам омадем.
We came from the airport to my father’s house.
Фурудгоҳи «Отатурк»-и шаҳри Истамбули Туркия аз 31 октябри соли равон қабули мусофиронро қатъ мекунад.
From 31st of October of the current year, Ataturk airport in the city of Istanbul, Turkey, will stop the receiving of travelers.

Bonus:
In Tajikistan many people still use the Russian word for airport, аэропорт, instead of the Tajik word. It is good to know both.

You can read more about the closing of Ataturk airport here, Фурудгоҳи «Отатурк», where you can also find today’s second sentence.