тилло

тилло: gold

Ман нуқра ва тилло надорам; лекин он чи дорам, ба ту медиҳам.
I don’t have silver or gold; but what I do have, I will give to you.
Дар Тоҷикистон зиёда аз даҳ корхона ба истеҳсоли тилло машғуланд.
In Tajikistan more than ten factories are involved in the production of gold.

Bonus:
Some other metals –
нуқра: silver
оҳан: iron
биринҷӣ: bronze
пӯлод: steel
copper: мис
aluminium: алюминий

ҳуҷайра

ҳуҷайра: cell

Ба монанди дигар мавҷудоти зинда бадани одам низ аз ҳуҷайраҳо иборат аст.
Like other living creatures, the human body is also composed of cells.
Дар ҳар як организм миқдори зиёди ҳуҷайраҳо мавҷуд аст.
In every organism there is a large quantity of cells.

Bonus:
ҳуҷайраи асаб: nerve cell
ҳуҷайраи мушак: muscle cell
ҳуҷайраи хун: blood cell

системаи офтобӣ

системаи офтобӣ: solar system

Зӯҳра яке аз сайёраҳои системаи офтобӣ мебошад.
Venus is one of the planets of the solar system.
Муштарӣ панҷумин сайёра аз Офтоб буда яке аз сайёраҳои системаи офтобист.
Jupiter being the fifth planet from the sun is one of the planets of the solar system.

Bonus:
See the Tajik names for the planets in the solar system here: Word of the Day: planet
To make the noun офтоб (sun) into an adjective you add the suffix ӣ. Офтобӣ can mean sunny or solar depending on the context.
рӯзи офтобӣ: sunny day
мавизи офтобӣ: sun raisins (we would say sun-dried raisins in English)
батареяи офтобӣ: solar battery
айнаки офтобӣ: sunglasses

сайёра

сайёра: planet

Сайёраи нӯҳум Плутон соли 1930 кашф карданд.
They discovered the ninth planet, Pluto, in the year 1930.
Замин дар Системаи Офтобӣ ягона сайёраест, ки дар он ҳаёт вуҷуд дорад.
Earth is the only planet in the Solar System on which life exists.

Bonus:
The names of the planets in Tajik are Уторид (Mercury), Зуҳра (Venus), Замин (Earth), Миррих (Mars), Муштарӣ (Jupiter), Зуҳал (Saturn), Уран (Uranus), Нептун (Neptune), Плутон (Pluto).
сайёрашинос: astronomer
сайёрашиносӣ: astronomy
Here is a short (less than 3 minutes) video in Tajik about Elon Musk’s plans to take people to Mars: Билет ба Миррих 100 ҳазор доллар.

оҳан

оҳан: iron

Оҳан металли сафеди нуқраранг аст.
Iron is a white silvery metal.
Оҳангар, оҳанро кӯфта, наъл сохт.
The blacksmith (iron smith) beat the iron and made a horseshoe.

Bonus:
роҳи оҳан: railroad
асри оҳан: Iron Age
оҳандил: 1. cruel, hardhearted 2. brave
оҳанин: iron (adj) as in дили оҳанин, iron heart

нерӯгоҳ

нерӯгоҳ: power plant

Нерӯгоҳи Роғун шаш турбинаи 600 мегаватӣ хоҳад дошт.
The Rogun power plant will have six 600 megawatt turbines.
Нерӯгоҳи барқи обии Роғун нӯҳумин нерӯгоҳ дар рӯдхонаи Вахш мебошад.
The Rogun hydroelectric power plant is the ninth power plant in the Vaksh river.

Bonus:
нерӯ: power
Нерӯгоҳи барқи обӣ (hydroelectric power plant) is often abbreviated НБО.

иқлим

иқлим: climate

Одатан иқлими тобистонаи Тоҷикистон гарм ва хушк аст.
Usually the summer climate of Tajikistan is warm and dry.
Иқлими Тоҷикистон барои чорводорӣ, зироатпарварӣ хеле мусоид аст.
The climate of Tajikistan is very favourable for raising livestock and growing crops.

Bonus:
тағйири иқлим: climate change
иқлимшинос: climatologist

нимкура

нимкура: hemisphere

Фасли тобистон дар Нимкураи Шимолӣ аз 21 июн то 21 сентябр, дар Нимкураи Ҷанубӣ аз 21 декабр то 20 март давом мекунад.
Summer in the northern hemisphere lasts from 21st of June to 21st of September, and in the southern hemisphere from 21st of December to 20th of March.

Bonus:
ним (half) + кура (sphere) = нимкура
This word can also be used to refer to the left and right half of the brain – нимкураи чап and нимкураи рост.

ситора

ситора: star

Осмон пур аз ситора аст.
The sky is full of stars.
Офтоб яке аз миллиардҳо ситораҳое, ки галактикаи Роҳи Каҳкашонро ташкил медиҳад.
The sun is one of the billions of stars that make up the Milky Way galaxy.


Bonus: 
The word “ситора” can also be used for someone famous, as in a music star or a film star.
The Tajik word for “astronomer” is “ситорашинос”, or one who knows the stars. Likewise, “astronomy” is “ситорашиносӣ”, or knowing the stars.

гузаранда

гузаранда: contagious, infectious

Илми тиб касалиҳоро ба ду навъ ҷудо мекунад: касалиҳои гузаранда ва касалиҳои нагузаранда.
Medical science divides illnesses into two types: infectious diseases and non-infectious diseases.


Bonus: 
Ask a friend to give you examples of infectious diseases and non-infectious diseases.
In English we can describe other things as being contagious, for example, laughter. In Tajik, can something other than a disease be contagious?