Word A Day

уқоб

уқоб: eagle

Уқоб парандаи бузургҷусса ва баландпарвоз, ки ҷонварҳои хурдро шикор мекунад.
An eagle is a large-bodied and high-flying bird that hunts small animals.
Рӯзе аз лонаи уқоб, ки дар қуллаи баландтарини кӯҳ ҷойгир буд, тухме ба замин афтод. 
One day from an eagle’s nest, which was on the top of the highest mountain, an egg fell to the ground.

Bonus:
Some other birds:
гунҷишк: sparrow
мурғобӣ: duck
мурғ: chicken
қу: swan
бум: owl
тӯтӣ: parrot
шутурмурғ: ostrich
кабк: partridge
лаклак: stork
булбул: nightingale

The second sentence is the beginning of a short story about an eagle that was raised with chickens. You can read it here: Уқоб ва мурғҳо

ҳар ду

ҳар ду: both

Онҳо ду бародар буданд, ҳар ду мӯзадӯз.
They were two brothers, both bootmakers.
Онҳо ҳар ду киштиро ба соҳил бароварданд.
They brought both boats to shore.

Bonus:
Notice that the noun following ҳар ду is singular in Tajik, whereas in English it is plural.

ҳар ду пой: both feet
ҳар ду тараф: both sides

мӯзадӯз

мӯзадӯз: bootmaker

Мӯзадӯз мӯза медӯзад.
A bootmaker makes (sews) boots.
Ӯ дар ғарби Эрон дар хонаводаи мӯзадӯз ба дунё омадааст.
He was born into the household of a bootmaker in the west of Iran.

Bonus:
мӯза: boot
дӯхтан: to sew (stem is дӯз)
мӯзадӯзӣ: bootmaking

Some other compound words using дӯз, the present stem of дӯхтан –
абрешимдӯз: silk sewer, one who sews silk
гулдӯз: one who embroiders patterns on fabric
зардӯз: one who sews designs on fabric with gold thread
кафандӯз: one who sews burial clothes
кафшдӯз, пойафзолдӯз: shoe maker
хаймадӯз: tentmaker

Article and video about a bootmaker in Tajikistan: Мӯзадӯзи мақомот

мусофир

мусофир: traveller

Бист нафар мусофирон билети парвоз хариданд.
Twenty passengers bought plane tickets.
Мо мусофирем, ҷое надорӣ, ки як-ду рӯз дам гирем?
We are travellers; do you not have a place that we can rest one or two days?

Bonus:
Synonym: сафаркунанда

мусофирбар: passenger (adj.)
киштии мусофирбари «Титаник»: passenger ship Titanic
мусофирхона: inn, hotel
мусофир кашондан: to carry passengers

Tajik has some special counting words, and нафар is a counting word for people. You can read more about its use here: Word of the Day: нафар.

қутбӣ

қутбӣ: polar

Қариб ҳафтод фойзи оби ширин дар пиряхҳои қутбӣ ва пиряхҳои кӯҳӣ воқеъ гардидаанд.
Nearly seventy percent of the fresh water is located in the polar glaciers and mountain glaciers.
Дар минтақаи Қутби Шимолӣ шаби қутбӣ то шаш моҳ давом мекунад.
In the region of the North Pole the polar night lasts six months.

Bonus:
қутб: pole

Add the suffix ӣ to the noun қутб (pole) to form the adjective қутбӣ (polar).

Ситораи Қутбӣ: pole star (North star)
рӯбоҳи қутбӣ: polar fox, Arctic fox

водӣ

водӣ: valley

Аксарияти дарёҳо аз кӯҳҳо оғоз ёфта ба водиҳо ҷорӣ мешаванд.
The majority of the rivers start in the mountains and flow to the valleys.
Дар байни қаторкӯҳҳои Туркистон ва Зарафшон водии Зарафшон воқеъ гаштааст.
The Zarafshon valley is situated between the Turkestan and Zarafshon mountain ranges.

Bonus:
Synonym: дара

водинишин: valley-dweller; one who lives in a valley

Some valleys in Tajikistan –
водии Зарафшон: Zarafshon valley
водии Фарғона: Fergana valley
водии Рашт: Rasht valley
водии Ҳисор: Hisor valley
водии Яғноб: Yaghnob valley

See other geography words here: Word of the Day, tag: geography

пойафзол

пойафзол: shoe

Тоза кардани пойафзолро фаромуш накунед!
Don’t forget to clean the shoes!
Пойафзолатро каш, зеро ҷойи истодаат муқаддас аст.
Take off your shoes because the place where you are standing is holy.

Bonus:
As you see in these two sentences, sometimes in Tajik the singular form of the noun is commonly used where in English the plural would be used.

пойафзолро кашидан: to take off shoes
пойафзолро пушидан: to put on shoes

пойафзолдӯзӣ: shoe-making

пойафзоли мардона: men’s shoes
пойафзоли занона: ladies’ shoes
пойафзоли бачагона: children’s shoes

пойафзоли хонагӣ: house shoes
пойафзоли пошнабаланд: high-heeled shoes
пойафзоли варзишӣ: sports shoes

бе

бе: without

Мо бе шумо омадем.
We came without you.
Сангпуштон бе обу хӯрок то чордаҳ моҳ зиндагӣ карда метавонанд.
Tortoises can live fourteen months without food and water.

Bonus:
Antonym: бо (without)

Бе is also used as a prefix. Here are some examples –
беабр: cloudless
беадаб: impolite
беадолат: unrighteous
бекор: unemployed
буқувват: weak
бешакл: shapeless

бисёркунҷа

бисёркунҷа: polygon

Бисёркунҷаҳоро мувофиқи миқдори кунҷҳояш ном мебаранд.
Polygons are named according to the quantity of their corners.
Дар кадом бисёркунҷа миқдори диагоналҳо ба миқдори тарафҳо баробар аст?
In which polygon is the quantity of diagonals equal to the quantity of sides?

Bonus:
бисёр: many
кунҷ: corner

Here are some other compound words that start with бисёр –
бисёрзабонӣ: multilingual
бисёрзанӣ, бисёршавҳарӣ: polygamy
бисёрхудоӣ: polytheism
бисёрошёна: multi-storied (building)

миқдор

миқдор: quantity

Дар атрофи Офтоб миқдори аз ҳад зиёди ҷирмҳои осмонии хурду калон давр мезананд.
A large quantity of small and large celestial bodies rotate around the sun.
Шумораи дарандаҳо агар зиёд шавад, миқдори ҳайвоноти алафхӯр кам мешавад.
If the number of carnivores increases, the quantity of herbivores will decrease.

Bonus:
миқдори гармӣ: quantity of heat
чи миқдор: what quantity, how much