Word A Day

фаъол

фаъол: active

Каждум, асосан, шабона фаъол аст.
A scorpion is mainly active at night.
Модарам дар соҳаи сиёсат фаъол аст.
My mother is active in politics.

Bonus:
Synonyms: серҳаракат, чаққон

фаъолият: activity, action
фаъолона: actively

металлҳои фаъол: active metals (chemistry)

каждум

каждум: scorpion

Дар дунё панҷсад намуди каждум маълум буда, даҳ намуди он дар Тоҷикистон вомехӯрад.
There are five hundred kinds of scorpions in the world, and ten of those are found in Tajikistan.
Ва кист аз шумо, ки падар бошад, ва писараш аз ӯ моҳие хоҳиш кунад, ва ӯ ба ҷои моҳӣ море ба вай медиҳад? Ё, агар тухме хоҳиш кунад, каждуме ба вай медиҳад?
Who among you, who is a father, and his son asks for a fish will give him a snake instead of a fish? Or if he asks for an egg, will give him a scorpion?

Bonus:
Learn more animal and creature words at Memrise Decks: Tajik Animals

Here is a short Tajik cartoon on You Tube about a tortoise and a scorpion: Сангпушт ва каждум

аз ҳама

аз ҳама: of all

Қуллаи Исмоили Сомонӣ (7495 м), қуллаи аз ҳама баланди Осиёи Марказӣ мебошад.
Ismoil Comoni peak (7495m) is the highest peak of all in Central Asia.
Ҳар кӣ дар байни шумо аз ҳама хурдтар аст, вай бузург мешавад.
Whoever among you is least of all, he will be great.

Bonus:
We can also translate these sentences into English omitting the phrase “of all”.

баландтарин = аз ҳама баланд: highest (of all)
дертарин = аз ҳама дер: last (of all)
марди ҷасуртарин = марди аз ҳама ҷасур: strongest man (of all)

пеш аз ҳама: before all, first, first and foremost

аз се ду

аз се ду: two thirds

Аз се ду ҳиссаи онро гӯсфандон ҳастанд.
Two thirds of them are sheep.
Дар муддати ҳазорсолаи гузашта дар кураи Замин тақрибан аз се ду ҳиссаи тамоми ҷангалзорро буридаанд ё сӯзондаанд.
Over the last thousand years, about two thirds of all the forests on earth have been cut down or burned.

Bonus:
To say fractions –
аз + denominator + numerator
for example,
2/5, two fifths: аз панҷ ду
3/5, three fifths: аз панҷ се

When the numerator is 1 then the word аз is dropped and the denominator and numerator (1) are joined in one word, for example,
1/3, one third: сеяк
1/4, one quarter: чоряк
1/6, one sixth: шашяк
1/10, one tenth: даҳяк
1/100, one one-hundredth: садяк

панҷоҳу ду

панҷоҳу ду: fifty-two

фурӯшандаҳо нархи як кило гӯштро дар бозорҳо то панҷоҳу ду сомонӣ баланд кардаанд.
The sellers in the markets raised the price of one kilo of meat to fifty-two Somoni.
Дар вақти подшоҳ шуданаш ӯ шонздаҳсола буд, ва панҷоҳу ду сол дар Ерусалим подшоҳӣ кард.
When he became king he was sixteen years old, and he reigned in Jerusalem fifty-two years.

Bonus:
панҷоҳ: fifty
ду: two

When combining thousands, hundreds, tens and digits you use -у or -ю, “and”.
Examples:
бисту як: twenty-one (twenty and one)
чилу ҳашт: forty-eight (forty and eight)
яксаду сию панҷ: one hundred and thirty-five
ду ҳазору ҳафт: two thousand and seven

When combining a number with a noun, no plural ending is added. Examples:
панҷоҳу ду кас: fifty-two people
панҷоҳу ду пишак: fifty-two cats

бесабаб нест, ки

бесабаб нест, ки: it is not without cause that

Бесабаб нест, ки мегӯянд: «Ҳар кас дар ватани худ подшоҳ аст!»
It is not without cause that they say, “Everyone is king in his own country!”
Бесабаб нест, ки Абӯалӣ ибни Синоро яке аз бузургтарин мутафаккирони ҳамаи замонҳову халқҳо шуморидаанд.
It is not without cause that they considered Abu Ali Ibn Sina to be one of the greatest thinkers of all time and peoples.

Bonus:
This phrase could also be translated “it is not surprising that…” or “it is no wonder that…”.

сабаб: reason
аз чӣ сабаб: for what reason; why
аз ҳамин сабаб: for this reason

Abu Ali Ibn Sina is also known as Avicenna.

Challenge: Write your own sentence beginning with, “Бесабаб нест, ки…” and put it in the comment section for this Word of the Day.

аз ҳамин сабаб

аз ҳамин сабаб: for this reason

Дар кӯҳҳои баланди Тоҷикистон тобистон ҳам ҳарорат паст аст, аз ҳамин сабаб барф меборад.
In the high mountains of Tajikistan the summer temperature is low; for this reason it snows.
Оби Иссиқкӯл каме шӯр мебошад, аз ҳамин сабаб барои нӯшидан ва обёрӣ истифода намешавад.
The water of Lake Iskanderkul is a bit salty; for this reason it is not used for drinking and irrigation.

Bonus:
сабаб: reason
аз чӣ сабаб: for what reason; why

аврупоӣ

аврупоӣ: European

Дар қисми аврупоии Русия зичии аҳолӣ дар 1 километри мураббаъ 26 нафар мебошад.
In the European section of Russia the population density is 26 people per square kilometre.
Баҳрнаварди нахустини аврупоӣ, ки бо роҳи ғарбӣ ба Ҳиндустон сафар намуд, Христофор Колумб буд.
The first European mariner who traveled on the western route to India, was Christopher Columbus.

Bonus:
Аврупо: Europe

Adding the letter ӣ changes Europe (a noun) to European (an adjective).

Африқо: Africa
Африқоӣ: African
Амрико: America
Амрикоӣ: American
Австралия: Australia
Австралиягӣ: Australian
Осиё: Asia
Осиёӣ, Осиёгӣ: Asian

гулбарг

гулбарг: petal

Ранги гулбаргҳои кӯкнор бунафш, гулобӣ, сурх ва сафед мешавад.
Poppy petals are purple, pink, red or white.
Гули дарахти биҳӣ калон буда, ранги гулбаргҳояш сафед ё гулобии хушбӯй мебошад.
The flowers of a quince tree are large, and its sweet-smelling petals are white or pink.

Bonus:
In Tajik, when talking about colours, the word ранг (colour) is almost always used, ранги кабуд instead of кабуд, for example. If we translate these two sentences word for word into English it will sound unnatural, for example, “The colour of poppy petals is purple, pink, red and white.”

You can find a few more sentences about flowers here: Word of the day, tag: flowers.

You can learn some flower names at Memrise Decks: Tajik Flowers.

сурх

сурх: red

Нилуфар дуто себи сурх канда, якто ба ман доду яктоашро худаш гирифт.
Nilufar picked two red apples; she gave one to me and took one for herself.
Шомгоҳон шумо мегӯед: “Ҳаво хуб мешавад, чунки осмон сурх аст”.
In the evening you say, “The weather will be good, because the sky is red”.

Bonus:
сур-сурх: bright red

ҳуҷайраҳои сурхи хун: red blood cells
қаламфури сурх: red pepper
сурх кардан: to brown, (as when frying meat or baking bread)
сурх шудан: to turn red, to be embarrassed: to turn brown (when cooking)

You can see more colour words here: Word of the Day, tag: colour

You can learn more colour words at Decks (formerly Memrise) here: Tajik Colours. The site is free to use, but you have to sign in.