Word A Day

кӯдак

кӯдак: child

Ҳангоме ки онҳо дар Баит-Лаҳм буданд, вақти таваллуди кӯдак фаро расид.
While they were in Bethlehem the time for the birth of the child arrived.
Дар Тоҷикистон бори нахуст Энсиклопедия (Донишнома) барои кӯдакон бо забони тоҷикӣ нашр шуд.
In Tajikistan for the first time an encyclopedia for children in Tajik has been published.

Bonus:
Synonym: тифл

кӯдаки навзод: newborn child
кӯдаквор: childlike
кӯдакдор: (adj.) having a child or children, as in зани кӯдакдор, a woman with a child

To pluralize something living you can use the suffix он instead of ҳо. Colloquially both endings are used, but in writing the suffix он is usually used.

ном

ном: name

Ҳамсарат Элисобат писаре хоҳад зоид ва ту ӯро Яҳё ном хоҳӣ гузошт.
Your wife Elizabeth will give birth to a son and you will give him the name John.
Ҳар кас барои ба қайд гирифта шудани номаш бояд ба шаҳри худ мерафт.
Everybody had to go to his own town to have his name registered.

Bonus:
номдор: famous, well-known
ном додан, ном мондан: to name

The word ном can be used in the sense of reputation or fame, as in English.
номҷӯӣ кардан: to seek a name (for oneself)

машҳур

машҳур: famous

Шаҳри Турин бо заводи автомобилсозии ширкати «Фиат» машҳур мебошад.
The city of Turin is famous for the car making factory of the Fiat company.
Маликушшуаро Баҳор яке аз шоирони машҳури кишвари Эрон мебошад.
Malek o’Shoara Bahar is one of the famous poets of the country of Iran.

Bonus:
Synonyms: номдор, номбар, шӯҳратёфта

машҳур кардан: to make famous
машҳур шудан: to become famous
дар ҷаҳон машҳур шудан: to become world-famous

This word is Arabic in origin. Notice the same root consonants (ш, ҳ, р) in –
шӯҳрат: fame, reputation (noun)

маротиба

маротиба: time

Вақтеро, ки Замин дар атрофи Офтоб як маротиба давр мезанад, сол меноманд.
The time it takes for the earth to go around the sun one time is called a year.
Колумб ҳамагӣ ба соҳилҳои Амрико чор маротиба экспедитсия ташкил кардааст.
Columbus all in all arranged expeditions four times to the shores of America.

Bonus:
Synonyms: бор, мартаба, дафъа, карат

офтоб

офтоб: sun

Яке аз ситораҳо Офтоб мебошад.
One of the stars is the sun.
Гуфтанд, ки субҳ борон меборад, аммо офтоб баромад.
They said that in the morning it would rain, but the sun came out.

Bonus:
For today, in Dushanbe from Обу ҳаво (the Weather) –
Тулӯи офтоб: 07:37 (Sunrise)
Нишасти офтоб: 17:09 (Sunset)

офтобӣ: solar, of the sun (adj.)
системаи офтобӣ: solar system

заъфарон

заъфарон: saffron

Заъфарон гиёҳи шифобахши хеле қадима аст.
Saffron is an very ancient medicinal herb.
Аз заъфарон равған ҳам тайёр мекунанд.
They also make oil from saffron.

Bonus:
In Tajik, the third person plural is often used when talking about things that are normally done, so the second sentence would be better translated as “Oil is also made from saffron” or “One can also make oil from saffron”.

Here is an article about the history and medicinal benefits of saffron from tajmedun: Заъфарон

Technically, in English, saffron is a spice and not a herb.

баландӣ

баландӣ: height

Имсол баландии арча 25 метр буда, қутри он 12,5 метр мебошад.
This year the height of the New Year’s tree (pine tree) is 25 meters, and it’s diameter is 12.5 meters.
Садди Роғун бо баландии 335 метр баландтарин дар ҷаҳон мешавад.
The Rogun dam with a height of 335 meters  will be the highest in the world.

Bonus:
opposites – пастӣ (lowness), кӯтоҳӣ (shortness)

баланд: high (adj.)
Adding the suffix ӣ changes the adjective to a noun

баланд can also mean great, excellent, loud
баландӣ can also mean greatness, excellence, loudness

бум

бум: owl

Бум дар шаб ба шикор мебарояд.
The owl comes out at night to hunt.
Паррандаҳои соҳибчангол, масалан, бум шабона бисёр хуб мебинад.
Birds with claws, for example the owl, can see very well at night.

Bonus:
Other birds:
кабк: partridge
уқоб: eagle
лаклак: stork
булбул: nightingale

арча

арча: pine tree

Дар ҷангалзорҳои Тоҷикистон дарахтони арча, писта, чормағз, бодом ва ғайра мерӯянд.
In the forests of Tajikistan pine trees, pistachio, walnut, almond trees and others grow.
Имсол дар майдони Дӯстии шаҳри Душанбе арчаи чароғон гузоштанд.
This year in the Friendship square of the city of Dushanbe they have put a lighted New Year’s tree (pine tree).

Bonus:
In Tajikistan people decorate trees for New Year’s in the same way people in some countries decorate trees for Christmas. So the word “арча” in that context is translated “New Year’s Tree” in the same way “Christmas tree” is used instead of “pine tree” when talking about it in the context of decorating it for Christmas.

You can read more about Dushanbe’s large New Year’s tree here: Арчаи Солинавӣ.
You can read more about pine trees on Wikipedia: арча.